VTZ između dva rata | Obnova

Prvi svetski rat je ostavio velike posledice po kragujevačku fabriku. Okupator je zaplenio velike zalihe sirovina i mašina, a većina građevinskih objekata je bila srušena. Na mirovnoj konferenciji u Versaju 1919. godine, delegacija Kraljevine SHS je iznela podatke o šteti u oblasti vojne industrije. VTZ je oštećen za 70% predratne vrednosti. Osnovane su komisije za obilazak zemalja koje su pokupile ratni plen. Najveći broj mašina i proizvoda je ostao u zemljama okupatorima, a vrlo mali broj je, pod pritiskom, vraćen.
Radnici se nisu imali gde vratiti po završetku rata, pa je jedan broj prebačen u Beograd, drugi u Sarajevo, a manji broj ostao u Kragujevcu da radi na raščišćavanju. Odmah se krenulo sa prepravkama velikih količina trofejnog oruđa. Prepravljani su različiti modeli pušaka, automata i puškomitraljeza francuske, austrijske, nemačke i ruske proizvodnje (pano 36, 37).
Od 1922. godine ponovo su instalirane
mašine dobijene na ime ratnih reparacija,
kao i one, tek nabavljene. Krenulo se sa obnovom. Opet su propisani fabrički zadaci: prvenstveno da se za vojsku, graničare i žandrmeriju izradi i popravi svo oružje, municija, sprema, kola, zaprežni pribor; da se ispita valjanost uvezenog oružja i municije; da se proučava i usavršava izrada oružja.
Ugovor o otkupu licence za proizvodnju puške Mauzer M 24 od belgijske fabrike oružja iz Herstala kod Liježa je potpisan 1924. god. Belgijski stručnjaci prihvataju da rade projekte za nove fabrike pušaka i pešadijske municije. Probna varijanta prve puške M 24 je urađena marta 1928. god., a svečano puštanje Puškarnice i fabrike pešadijske municije, kao i početak fabrikacije M24 otpočeli su 27. oktobra 1928. godine prilikom proslave 75. godišnjice fabrike (vitrine 15, 16, 17). Svečanosti su prisustvovali svi najviši predstavnici državne i vojne vlasti, a govor je održao tadašnji upravnik Zavoda, divizijski general Živojin Terzibašić (vitrina 15). Povodom ovog jubileja, veliki broj radnika i rukovodstva je odlikovan. Do kraja 1929. godine, stalni kadar srpske vojske je bio naoružan puškama M24. Otvaranje ovih fabrika je izuzetno ojačalo odbrambenu moć zemlje.
Od ratne reparacije podignute su Upravna zgrada 1928. godine, Stan upravnika Zavoda, Internat VZŠ 1929. godine, a 1933. godine Zavod je dobio telefonsku centralu (vitrina 15). Od ostalih novopodignutih radionica, tu su: alatnica, stolarnica, kovačnica, radionica za opravku motornih vozila-garaža u kojoj je do Drugog svetskog rata montirano 500 kamiona američke marke Ševrolet.

Između dva rata se slabo radilo na unifikaciji kalibra postojećih tipova oružja. Bilo je više od 130 modela topova, više od 10 modela pušaka i 8 modela mitraljeza i puškomitraljeza. Municija je bila zastupljena u preko 300 tipova. Pored VTZ, razvilo se još pet zavoda: u Kruševcu (Obilićevo), Čačku, Sarajevu, Kamniku i Beogradu (pano 49), a podignute su i privatne vojne fabrike.

Odeljenje Pirotehnike radilo je na elaboraciji municije, izradi nagaznih mina i upaljača (pano 43). U VTZ su izrađivani još i minobacači Stokes Brandt (pano 41), ručne ofanzivne i defanzivne bombe, avionske bombe, nagazne mine, signalni pištolji, jahaći, tovarni i zaprežni pribor (vitrina 18, pano 39). Prepravljane su haubice, opravljani topovi, mitraljezi i motorna vozila.
VTZ nije mogao ponuditi ceo asortiman proizvoda za odbranu zemlje, pa se i dalje uvozilo. Nedostajali su proizvodni kapaciteti i potrebne mašine. Ulaganja su bila tolika tek da se podmire osnovni zahtevi srpske vojske u mirnodopskim uslovima. Dva značajna uspeha su puštanje valjaonice u rad i otkupljivanje licence od čehoslovačke firme Zbrojovka iz Brna za proizvodnju puškomitraljeza M37 (pano 42). Nabavljene su mašine i osvojena je fabrikacija tog puškomitraljeza.